Background Image

Türkiye Aşı Enstitüsü

Son Eklenen Haberler

24 Mart Dünya Tüberküloz Günü

Robert Koch tarafından Mycobacterium tuberculosis basilinin keşfedildiği 24 Mart 1882 gününe ithafen belirlenen gün boyunca, düzenlenecek etkinliklerle tüberküloz hastalığının sağlık, sosyal ve ekonomik sonuçlarına dikkat çekilmesi ve kamuoyunun hastalık hakkındaki farkındalığının artırılması amaçlanmaktadır. 

Bilindiği gibi tüberküloz hava yolu ile bulaşan, akciğerler başta olmak üzere tüm doku ve organları (kemik, deri, göz gibi) tutabilen, tedavisi çoklu ilaçlarla yapılabilen ve tedavi süresi 6-24 ay arasında değişen bulaşıcı bir hastalıktır. Hastayı, ailesini ve çevresini etkilemesi, uzun tedavi sürecinin yol açtığı tedavi uyumsuzluğu ve yüksek maliyetler sebebiyle biyopsikososyal bir hastalık olarak kabul edilmektedir. 

Dünya nüfusunun yaklaşık dörtte biri tüberküloz ile enfektedir. Bu insanların %10’unda yaşamlarının bir döneminde verem hastalığının ortaya çıkacağı düşünülmektedir. Hastalık erkeklerde kadınlardan daha sık görülmekte ve çoğunlukla ekonomik olarak üretken yaş grubundaki erişkinleri tutmaktadır. 

Bulaşma Yolları 

TB basilinin kaynağı, tedavi görmemiş veya tedavisini aksatan tedaviyi erken bırakanlar aktif akciğer ve gırtlak (larinks) veremi olan hastalardır. 

Hasta insanlardan, tüberküloz basili öksürme ve hapşırma ile ortama yayılır ve mikrobun solunum yolu ile alınması sonucu yeni kişilere bulaşır. Basil kaynağı ile karşılaşma (temas) süresi, ortamın genişliği ve havalanması bulaşmada önemlidir. 

En çok hastanın aile bireylerine ve yakın çalışma arkadaşlarına bulaşma olur. Tedavi ile basil sayısı çok kısa sürede azalır. Hastaların çoğunda ortalama 2-3 haftada bulaştırıcılık yok olur. 

Belirti ve Bulguları 

Tüberküloz enfeksiyonu, basilin vücuda girmesinden sonra 8-10 haftada tüberkülin deri testinin (TDT/ppd) pozitifleşmesi ile kendini gösterir. Bu bir hastalık durumu değildir. Vücutta verem basilinin sessiz durduğu ve adeta hapsedildiği bir durumdur. Vücut direnci düşünce basil çoğalarak hastalanmaya yol açabilir. Enfeksiyonu olan insanların yaklaşık %10’unda yaşamlarının bir döneminde TB hastalığı gelişir. 

Hastalığın gelişmesine yol açan vücut direncini düşüren hastalıklar ve etkenler vardır. HIV/AIDS vücut direncini en çok düşüren hastalıktır. Bunun dışında şeker hastalığı, böbrek hastalığı, bazı kanserler, ilaç ve alkol bağımlılığı, sigara, madenci hastalığı ve diğer bazı ciddi kronik hastalıklar da vücut direncini düşürür. Bebeklerde ve yaşlılarda da vücut direnci düşük olduğundan hastalanma fazla olur. Klinik bulguların yani şikayetlerin ortaya çıktığı duruma TB hastalığı denilir. Verem hastalığı vücudun bütün organlarını tutabilir ancak en çok akciğerlerde görülür (%60-70). Hastalığın tuttuğu diğer organlar arasında en sık görülenler; akciğer zarı, lenf bezleri, kemikler, böbrekler ve beyin zarlarıdır (menenjit). 

Hastalığın etkilediği organ tutulumlarına göre şikâyet ve bulgular çok farklıdır: 

Genel yakınmalar: Halsizlik, iştahsızlık, kilo kaybı, çocuklarda kilo alamama, gece terlemesi.  

Solunum sistemi yakınmaları: Öksürük, balgam, öksürükle kan tükürme, göğüs-sırt-yan ağrısı, nefes darlığıdır. 

Larinks veremi ses kısıklığı yapabilir. Diğer organları tutan TB hastalığında ilgili organa ait bulgular olabilir (lenf bezi büyümesi, idrarda kan, eklemde şişlik vb.). 

İki- üç haftadan uzun süren ve özgül olmayan antibiyotik tedavisi almış olmasına rağmen klinik yanıt alınamayan öksürükte bu hastalıktan şüphelenmek gerekir. 

Tanısı 

Verem hastalığının kesin tanısı, balgamda verem mikrobunun gösterilmesi ile konulur. Basilin mikroskopta gösterilmesi ya da kültürde üretilmesi gereklidir. Hastanın semptomları ve röntgen bulguları, hastalıktan şüphelenmeyi sağlar. Semptomlar yavaş gelişir. 

Akciğer veremi akciğer röntgen filminde bazı belirgin değişikliklere yol açar. Bu değişiklikler doktorun veremden şüphelenmesine yol açar. Verem tanısında kullanılan deri testi (TDT) vücutta mikrobun olduğunu gösterir. Enfeksiyon veya hastalık olabilir. Bu konudaki değerlendirmeyi ilgili doktor yapar. 

Tedavi 

Toplum Sağlığı Merkezi Verem Savaşı Dispanseri Birimlerinde (VSD) tüberkülozun teşhis ve tedavisi ücretsizdir. 

Veremin tedavisi standarttır. Bu standart tedavi, hastanede ya da dispanserde aynı şekilde düzenlenmektedir. Yeni verem hastalarının tedavisinde standart tedavide genellikle iki ay 4 farklı ilaçla ve dört ay 2 ayrı ilaçla olmak üzere 6 aylık tedavi uygulanmaktadır. 

Tedavide kullanılan bütün ilaçlar, ülkemizde verem savaşı dispanserlerinden ücretsiz verilir. 

Tedavide verilen ilaçların düzenli içilmesi çok önem taşır. Çünkü hastaların bir kısmı tedaviyi terk etmekte ve toplumda basil saçmayı sürdürmektedirler. Hastanın ilaçlarını içtiğinden emin olmak için her doz ilacı bir sağlık personelinin veya başka bir görevlinin gözetiminde içirtmek en uygun yoldur. Buna doğrudan gözetimli tedavi (DGT) denilir. 

Tedavinin dispanserde ya da hastanede başlanması gerekir. Aylık takiplerinin de dispanserde yapılması uygundur. Tedaviyi sonlandırana kadar özenle sürdürmek gerekmektedir.  

Temaslı Muayenesi ve Koruyucu Tedavi  

Bulaştırıcı verem hastası ile aynı havayı paylaşan ve verem basiline maruz kalan kişilere “temaslı” denilir. Tüberküloz hastası ile teması olan kişide enfeksiyon gelişimini önlemek ve tüberküloz enfeksiyonu olan kişide hastalık gelişimini önlemek amacıyla koruyucu ilaç tedavisi verilmektedir. 

Tüberküloz hastasının aile bireyleri ve diğer temaslıları dispanserlerde ücretsiz olarak muayene edilir ve gerekli tetkikleri yapılır. Temaslı muayenesi sonucunda hasta olduğu tespit edilenlere tedavi edilir. Hasta olmayan fakat olma riski taşıyan kişilere koruyucu ilaç tedavisi verilir. Koruyucu ilaç tedavisi tek ilaçla ve 6-9 ay süreyle verilir. Bu tedavinin hastalanmayı %90’a varan oranda önlediği bilinmektedir. 

Verem Aşısı- BCG (Bacille Calmette Guerin) 

BCG aşısı özellikle çocuklarda kanla yayılan ve ağır seyreden verem hastalığını (menenjit ve miliyer TB) önlemede çok etkilidir. Ülkemizde BCG aşısı doğumdan sonra 2. ayını bitiren bebeklere aile sağlığı merkezleri ve verem savaşı dispanserlerinde ücretsiz olarak yapılmaktadır. Aşı zamanı geçirilirse, 6 yaşa kadar yapılabilir, ancak bu durumda önce tüberkülin deri testi (TDT- PPD) yapılması gerekir. 

Kimlerde Türberküloz Düşünülmeli, Ne Yapmalı? 

• Uzun süren yüksek olmayan ateş, 

• Öksürük (nedeni bilinmeyen), 

• Gece terlemesi, 

• Kilo kaybı, çocuklarda kilo alamama, 

varsa doktora Tüberküloz için başvurunuz. 

Referanslar 

• Tüberküloz Tanı ve Tedavi Rehberi 

• T.C. Sağlık Bakanlığı Tüberküloz Tanı ve Tedavi Rehberi 

• T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü