Yeni Nesil Pnömokok Aşıları ve Alternatif Tedavileri için Umut Vaat Eden, Çok İşlevli Bir Pnömokokal Virülans Faktörü Olan Pnömolizin Proteininin Rekombinant Üretimi ve Yenilikçi Bir Yaklaşım İle Saflaştırılması

Streptococcus pneumoniae yaygın ve bulaşıcı hastalıklardan sorumlu fırsatçı bir patojendir, ayrıca çocuklar, 65 yaş üstü bireyler ve bağışıklık sistemi baskılanmış nüfus için önemli bir küresel halk sağlığı sorunudur. Bakterilerin neden olduğu zatürelerin büyük kısmından sorumlu olan Streptococcus pneumoniae, aynı zamanda otitis media (orta kulak iltihabı), menenjit (beyin ve omurilik zarı iltihabı), sepsis (kan zehirlenmesi) gibi vücutta yaygın enfeksiyonlara neden olabilen bir bakteridir. S. pneumoniae patojeni tarafından salgılanan ve enfeksiyon süresince “por yapıcı toksin” olarak rol alan Pnömolizin (PLY) proteini, kolesterol bağlayıcı bir sitolizindir (CDC) ve bulaşma, kolonizasyon, enfeksiyon dahil olmak üzere pnömokokal hastalıkların tüm aşamalarında rol oynadığından temel pnömokok virülans faktörüdür. Hemolizin olarak da bilinen ve eritrositlerin hücre zarının parçalanmasına neden olan Pnömolizin (PLY), enflamasyona ve bakteriyel penetrasyona katkıda bulunur, bunu gözenek oluşturucu sitolitik aktivite yoluyla hücrelere doğrudan zarar vererek gerçekleştirir. Ayrıca, bağışıklık sistemindeki kompleman aktivasyonunu bloke ederek bakteriyel kaçışa yardımcı olur ve konakçıdan konakçıya geçişte anahtar bir faktör oluşturur.

Rekombinant olarak üretilen pnömolizinin, pnömokok tipi 18C konjuge aşıları için protein taşıyıcı (adjuvan) olarak kullanımı mevcuttur. Ayrıca PLY toksoidinin ve detoksifiye edilmiş formlarının da protein bazlı aşılarda aşı adayı olarak ve terapötik amaçlı kullanılabileceğine dair çalışmalar bulunmaktadır. Bu sebeple literatürdeki konvansiyonel üretimlerine alternatif olarak rekombinant yöntemlerle pnömolizinin saf halde ve yüksek miktarda eldesi tanı kitlerinde, alternatif tedavilerde ve aşı üretiminde kullanımı açısından kritik değere sahiptir.

Türkiye Aşı Enstitüsü’nün misyonu dahilindeki Ar-Ge faaliyetlerine olanak tanıyacak teknik uzmanlık (know-how) transferi sonucu geliştirilen ve/veya üretilen teknik ve yöntemler dikkate alınarak aşı, aşı içerisinde yer alan diğer bileşenlerin (örneğin adjuvan gibi) geliştirilmesine yönelik çalışmaların yapılması hedefine ulaşmada pnömolizinin bu amaçlara yönelik üretiminin önemli adımlardan biri olacağı öngörülmektedir.

Bu doğrultuda proje kapsamında, Pnömolizinin rekombinant yöntemlerle saf halde ve yüksek miktarda eldesi için yenilikçi, moleküler baskılama temelli ve dünyada ilk kez üretilecek bir kolon ile saflaştırılması ile tanı kitlerinde, alternatif tedavilerde ve aşı üretimi aşamalarında kullanımına yönelik Ar-Ge altyapısı oluşturulması ile katma değeri ve ihracat potansiyeli yüksek olması beklenen bir ürün geliştirilmesi amaçlanmaktadır.

Proje, Türkiye Aşı Enstitüsü Ar-Ge uzmanları ve araştırma personelleri tarafından yürütülmektedir.